Soms zegt iemand iets wat goedbedoeld is, en toch voel je, vaak al voor de zin is uitgesproken dat het je niet raakt.
“Er is toch nog genoeg om voor te leven?”
“Je kinderen zijn er nog.”
“Je kunt nog lekker de krant lezen.”
“Er is zoveel moois op televisie.”
“Ga eens naar een bijeenkomst, ontmoet mensen.”
“Zoek wat afleiding.
Het zijn goed bedoelde zinnen, iemand zegt het vanuit ene bepaalde manier van betrokkenheid, soms vanuit zorg en vaak ook een echte wens om te helpen. Mensen willen vaak iets doen wanneer ze iemand zien lijden. Het stil toekijken voelt ongemakkelijk, wat we dan gaan doen is zoeken naar oplossingen, naar positieve dingen, naar iets wat de moeilijke periode draaglijker kan maken.
En toch kan al die goed bedoelde hulp, soms onverwacht pijnlijk schuren. Ik zie dat bij mijn vader.
Mijn moeder is twee jaar geleden overleden. Mijn ouders waren gelukkig hele gewone mensen, geen grote woorden, ook geen mensen die dagelijks de liefde uitten in prachtige romantische zinnen. Maar de gene die goed keek, die zag iets anders. Mijn lieve ouders waren een twee-eenheid, ze waren niet perfect en ook niet zonder geschiedenis, maar ze waren wel diep met elkaar verweven. Hun beide levens waren in de loop van de tijd zo in elkaar gegroeid dat je eigenlijk niet meer kon spreken van twee losse mensen.
Mijn vader was altijd rationeel en praktisch, voor hem was het lastig om zijn gevoel zomaar te tonen. Dat had onder andere te maken met zijn jeugd, hij is opgegroeid in een tijd en een omgeving waarin liefde niet vanzelfsprekend was en geborgenheid een vreemd woord was. Gevoelens werden niet uitgesproken, ze werden ingeslikt, weggestopt of eenvoudigweg genegeerd. Mensen die hem niet echt goed kenden konden hem daardoor verkeerd inschatten.
Omdat hij moeite had met het tonen van zijn emoties leek het soms ook dat zijn verdriet rationeler was. Alsof hij verlies benaderde zoals hij zoveel andere dingen in het leven benaderde, nuchter, en op afstand. Maar verdriet is zelden echt aan de buitenkant, aan de oppervlakte, te zien. Sommige vormen van gemis of verdriet zitten veel dieper.
Wat anderen vaak niet begrijpen, is dat rouw niet altijd draait om het gebrek aan vriendschappen en sociale contacten. Ook niet om bepaalde bezigheden, hobby’s of andere afleidingen. Mijn vader mist geen gezelschap of een gesprekspartner of iemand die naast hem aan tafel zit. Hij mist háár. Haar stem, haar gewoontes, het feit dat ze er steeds is, al zit ze te puzzelen of is ze aan het koken. Hij mist ook de vanzelfsprekendheid van het samen oud worden want ze is er niet meer. Het gaat over de connectie tussen twee mensen die er alleen is omdat ze samen een leven hebben gedeeld.
En hoe goed bedoeld ook, die connectie is niet vervangbaar. Niet door lieve mensen die op bezoek komen, bezoek, niet door mooie televisie en een goede voetbalwedstrijd En ook niet door krant met puzzels of goedbedoelde gesprekken met mensen die iets vergelijkbaars hebben meegemaakt. Sommige leegtes laten zich niet opvullen, het zijn namelijk geen gaten die om vulling vragen, het zijn littekens van liefde. En ik denk dat dat het ook is wat veel mensen moeilijk vinden aan intens verdriet. Het confronteert ons met zaken waar geen oplossing voor bestaat. En dat gevoel van machteloosheid, dat voelt ongemakkelijk.
Wat gaan we dan doen, we gaan adviseren. We helpen, we zoeken naar perspectief, we proberen houvast te bieden. Maar in dit soort situaties is hulp niet dat wat nodig is. Veel belangrijker is dan het tonen van begrip. Je moet dan niet proberen het gevoel kleiner te maken of het verdriet om te buigen naar iets positiefs. En zeker niet meteen wijzen op alles wat er nog wėl is.
Eenvoudig erkennen wat er is, dat is in dit soort gevallen belangrijk. Erkennen dat iemand intens kan lijden onder een verlies dat voor anderen niet zomaar zichtbaar is. Dat liefde tussen twee mensen zo groot kan zijn dat het wegvallen van één de bodem onder het bestaan van de ander weg haalt. Daarom denk ik dan echte nabijheid soms verrassend eenvoudig kan zijn.
Niet zeggen: “Je moet verder”, maar: “Ik zie hoeveel je haar mist”. Ook niet: “Er is nog genoeg om voor te leven”, maar: “Ik begrijp dat zij onvervangbaar is”. In mijn ogen begint het echt daar, bij dat inzicht, dat gevoel. Het zit hem niet in antwoorden, maar in het omgaan met iemands pijn zonder die meteen te willen verzachten. En ja, dat is moeilijk, ik denk wel een van de moeilijkste dingen die er zijn. Toch ben ik van mening dat het ook een van de meest liefdevolle dingen is. Want uiteindelijk wil ieder mens, zeker als er verdriet is, vooral één ding: geen probleem worden dat wordt opgelost, maar echt worden gezien en erkend in zijn pijn.
Als zoons kunnen we zijn pijn niet dragen zoals hij die draagt. Maar we kunnen hem wel volledig zien zoals hij is, zijn verdriet volledig erkennen en hem onvoorwaardelijk steunen in de weg die hij kiest.
Luister hier naar zijn verhaal, uitgedrukt in een passende songtekst
Geef een reactie