Vanmorgen werd ik wakker en heel even was het gewoon een nieuwe dag. Geen afspraken rondom paps, niets meer dat geregeld moest worden, geen tekst die nog afgemaakt moest worden en geen filmpje waar nog een laatste aanpassing aan nodig was. De uitvaart is geweest. Alles waar we de afgelopen tijd naartoe hebben geleefd, is voorbij. In mijn hoofd komt er nu ruimte voor iets anders.
Afgelopen vrijdag hebben we afscheid genomen van paps. Het was een hele mooie warme uitvaart. Dat klinkt misschien vreemd wanneer je het over zoiets verdrietigs hebt, maar toch voelt het zo. Alles klopte, de mensen die er waren, de woorden die werden gesproken, de muziek en het filmpje dat we hadden gemaakt. Ik heb mijn afscheidsrede uitgesproken en kon daarin vertellen wie hij voor mij was en wat hij voor mij heeft betekend. Een lieve vader, met alles wat hem zo eigen maakte, die zijn hele leven zijn eigen weg zocht en uiteindelijk ook over het einde daarvan zelf wilde beslissen. Iemand van wie ik hield toen hij er was en van wie ik nog steeds hou, ook al is hij niet meer hier.
Het feit dat hij zijn eigen einde koos gaf de afgelopen weken een bijzondere lading. We wisten wat er ging gebeuren, konden erover praten en paps bleef daar tot het einde duidelijk over. Daardoor was er tijd om afscheid te nemen, al vraag ik me nu af of je werkelijk afscheid kunt nemen van iemand die er je hele leven is geweest. Je kunt woorden uitspreken, een hand vasthouden, nog een puzzel samen maken en met elkaar delen wat je nog wil delen. Maar dat wil niet zeggen dat je dan ook al echt door hebt wat het betekent wanneer iemand er daarna echt niet meer is.
Tot vrijdag was er ook telkens iets te doen. Eerst was er de zorg en waren er de gesprekken. Daarna kwamen alle praktische dingen die bij een overlijden horen. De uitvaart moest worden geregeld, teksten geschreven, foto’s uitgezocht en muziek gekozen. Ik werkte aan mijn afscheidsrede en maakte het filmpje af. Het waren vaak emotionele uren, maar tegelijkertijd gaf het bezig zijn ook houvast. Er was steeds een volgende stap.
En toen was daar vrijdag.
Na afloop waren er warme woorden, omhelzingen en mooie gesprekken. Mensen vertelden wat paps voor hen had betekend en deelden herinneringen die soms zelfs nieuw voor ons waren. Dat vond ik ook mooi aan die dag. Je kent iemand als je vader, maar anderen kennen hem als vriend, buurman, golfer, als die man met wie ze graag een gesprek voerden. Al die verschillende versies zijn uiteindelijk gewoon dezelfde paps, dat is mooi.
Daarna gaat iedereen weer naar huis, dat hoort natuurlijk zo. Buiten rijdt het verkeer gewoon door, mensen doen boodschappen, gaan naar huis, maken plannen voor het weekend. De wereld heeft nauwelijks in de gaten dat er voor mij iets wezenlijks is veranderd. Ik denk dat zoiets wel een van de vreemde dingen is aan verlies. Voor veel mensen is het een gewone dag, terwijl er in mijn eigen leven ineens een vanzelfsprekendheid verdwenen is.
Want dat is wat ik nu vooral merk. Niet alleen dat mijn vader er niet meer is, maar dat iemand die er mijn hele leven is geweest er niet meer is. Vanaf mijn eerste herinneringen was hij er. Soms dichtbij, soms wat meer op de achtergrond, maar hij was er. Ook later, toen ik al lang een gezin had en een eigen leven, was er altijd nog een paps om naartoe te gaan. Om iets aan te vertellen of iets aan te vragen of iets voor hem te doen. Die vanzelfsprekendheid is er niet meer en ik denk dat ik de komende tijd pas echt ga ervaren wat dat betekent. Op welke momenten ik hem zal missen en wanneer ik ineens zal denken: dit had ik nog even met paps willen delen.
Deze afgelopen weken heb ik veel nagedacht over loslaten. Over zijn keuze, over het gemis van mams en over het begrijpen dat iemand op een gegeven moment kan voelen dat zijn leven genoeg is geweest. En zijn keuze begrijp ik, misschien zelfs beter dan ooit. Maar het gemis wordt er daardoor niet minder om.
Dan is er ruimte nodig voor de verwerking. Niet afgelopen vrijdag bij de crematie en ook niet op het moment dat paps stierf. Voor mijn gevoel begint dat verwerken nu pas echt, nu er niets meer geregeld hoeft te worden en het gewone leven weer is begonnen. Wanneer je een foto tegenkomt zonder ernaar te zoeken. Wanneer een herinnering ineens opduikt tijdens een wandeling of wanneer je jezelf iets hoort zeggen waarvan je denkt: verrek, dat is typisch paps.
Ik weet niet hoe dat proces zal verlopen en eigenlijk hoef ik dat ook niet te weten. Er hoeft nu even niets opgelost of geregeld te worden. De afgelopen tijd stond voor een groot deel in het teken van zorgen, regelen en afscheid nemen. Dat hebben we gedaan. Met verdriet, maar vooral ook met veel liefde.
Nu mag het stil worden. En in die stilte zal het gemis soms harder binnenkomen dan de afgelopen weken. Maar daar zullen ook de verhalen zijn, de foto’s, Zwitserland, de winkel, zijn humor, zijn eigenheid en alle kleine dingen waarvan ik nu nog niet weet dat ik ze straks zal missen.
De uitvaart is voorbij. Het afscheid nog lang niet.
Geef een reactie